vroege middeleeuwen in Noviomagus

Valkhof burcht in de Middeleeuwen

valkenjacht bij Noviomagus

valken worden afgericht

image   Noviomagus 500 - 1000

Over deze streek in de vroege Middeleeuwen

is erg weinig bekend.

Over deze streek in de vroege Middeleeuwen is erg weinig bekend.

 

Vroeger leerde je, dat na de val van het Romeinse rijk hier de donkere Middeleeuwen begonnen. Een chaotische tijd waarin heidense stammen onze streken onveilig maakten. Totdat Karel de Grote en de christelijke kerk in Europa orde op zaken stelden. Maar de vroege Middeleeuwen zijn hier toch wat anders verlopen.

Lang is gedacht dat met de ondergang van het Romeinse rijk deze streek werd verlaten. Maar uit archeologisch onderzoek blijkt dat in elk geval de Valkhofheuvel en omgeving bewoond waren. In 2011 legden Nijmeegse archeologen in Lent grafvelden bloot uit de 5e en 6e eeuw. In Wijchen werden eerder al grafvelden gevonden uit die tijd en in Gennep ontdekte men resten van een nederzetting waar metaal verwerkt werd.

In de hele Betuwe zijn sporen van de Franken te vinden. Bij de splitsing van de rivier de Rijn met de Lek lag de belangrijke handelsnederzetting Dorestad. Ongeveer waar tegenwoordig Wijk bij Duurstede ligt.


Munt uit Dorestad met een afbeelding van een schip. Bron: Noordelijk Scheepvaartmuseum, Groningen

In het midden van de 5e eeuw was Keulen, de laatste echt Romeinse stad van Germania, ingenomen door de Alemannen. In onze streek maken dan kleine Frankische vorstendommen de dienst uit. Totdat begin 6e eeuw de Frankische koning Clovis er in slaagt de vorstendommen te verenigen in het Merovingische rijk. Genoemd naar zijn voorvader Merovech ('vermaarde vechter'). Tegelijkertijd maakt Clovis het christendom tot staatsgodsdienst. 

Uit het Merovingische rijk ontstaat later het rijk van Karel de Grote. Karel heeft het voorbeeld van de grote christelijke Romeinse keizers voor ogen. Hij voert tal van oorlogen waarbij hij - ook te vuur en te zwaard - het Christendom oplegt aan de overwonnen volkeren. Daarna strekt zijn Karolingische rijk zich uit over heel West-Europa, van diep in Italië tot het grootse deel van wat nu Duitsland heet. Karel staat op goede voet met de paus in Rome. Op kerstdag van het jaar 800 wordt hij door de paus tot 'Keizer over het Westen' gekroond.


Keizer Karel de Grote op de gevel van het stadhuis Burchtstraat Nijmegen. foto: Willem Nabuurs

Tijdens het Karolingische rijk komt onze streek wat meer in beeld. Karel de Grote woont in Aken. Om het enorme rijk te besturen reist hij veel. Karel kiest Numaga als zijn meest noordelijke verblijfplaats en laat een burcht of 'palts' bouwen op de strategisch gelegen Valkhofheuvel.

Zo'n palts bestond uit een gebouw (meestal van steen) omringd door onderkomens voor hofhouding en bewaking. Buiten de palts lagen boerderijen die het bezoek van voedsel moesten voorzien. Op het Valkhof wordt door Karel meerdere malen Pasen gevierd. Hij neemt dan zijn hele familie en hofhouding mee, onder wie veel geleerden en geestelijken .

Tijdens zijn bezoeken regelt Karel bestuurlijke zaken, spreekt recht en neemt de tijd om zich te vermaken. Onze streek was een plek om de jacht te beoefenen, in het Ketelwoud tussen Numaga en Xanten. Jagen was bij de adel in de Middeleeuwen een favoriet tijdverdrijf. Voor de jacht werden valken afgericht. Vandaar de naam Valkhof.

Na de dood van Karel de Grote in 814 viert nog menig keizer Pasen op het Valkhof. Men gebruikt de palts als jachthuis, en er worden rijksdagen gehouden om politiek te bespreken.

Wist je dat...   In 870 laten de Noormannen hun oog op het Valkhof vallen. Ze brengen er de winter door. In de lente trekken de Noormannen verder en laten een brandende puinhoop achter. Maar de Valkhof burcht wordt weer opgebouwd. Vanaf 983 is Numaga even het middelpunt van de wereld. Vanuit het Valkhof bestuurt de Byzantijnse Theophanou als regentes voor haar 3-jarig zoontje Otto III het Heilige Romeinse Rijk.

verder lezen