Mariken's Moei

Nimwegen is in gevaar! Heer Adolf is gevangen gezet en die oude dwaas krijgt het in Gelre weer voor het zeggen. Onze toekomst staat op het spel! Uitgerekend vandaag stuurt Ghijsbrecht mij dat kind op mijn dak. Het is te laat om terug te gaan, zegt ze. Nou, ik heb er nu geen tijd voor, Mariken gaat maar weer gewoon naar huis.

Het is haar eigen schuld. Ze heeft natuurlijk lopen rotsooien met de jongens op de markt. Mariken's heeroom denkt dat ze nog de maagd Maria zelf is. Nou, Maria Magdalena zul je bedoelen. En ik ben trouwens de heilige Anna niet. Wanneer je op je zelf woont, sta je overal alleen voor. Ik heb wel iets anders aan mijn hoofd dan dat kind opvangen.

Als Mariken een beetje doorloopt, is ze voor het donker thuis. Het kan nog best… Ik moet nu snel naar de burcht. Misschien weten ze daar meer over heer Adolf.

...    Mariken's tante is erg overstuur. Ze heeft net gehoord dat Adolf van Gelre is gevangen gezet. Hij moet de macht weer aan zijn oude vader, hertog Arnold, overdragen. Net als de meeste Nijmegenaren is Moei aanhanger van Adolf. Volgens de schrijver van Mariken van Nimwegen is Moei zelfs zo wanhopig over haar toekomst dat ze een einde aan haar leven zal maken.

Tijdens de Middeleeuwen wordt de boekdrukkunst uitgevonden. In de begintijd was in de Nederlanden het verhaal van Mariken van Nimwegen een van de bekendste boekjes. Het werd ca. 1518 gedrukt in Antwerpen. Dit is de titelpagina.

Mariken van Nimwegen heeft nooit bestaan. Ze heeft de hoofdrol in een mirakelspel: een Middeleeuws toneelstuk. Mariken woont bij haar oom en wordt op een dag naar de stad gestuurd om inkopen te doen. 's Avonds is het te laat om naar huis te gaan en ze wil bij haar tante slapen. Maar tante is onaardig en stuurt haar weg. Boos en teleurgesteld roept Mariken dat de duivel haar mag halen. De duivel verschijnt, vermomt als 'Moenen'. Hij belooft Mariken rijkdom als ze met hem meegaat. In rijkdom is ze niet zo geïnteresseerd. Dan belooft hij haar kennis, hij zal haar de zeven vrije kunsten leren:  "Als je mij tot de jouwe maakte, ik zou je de zeven vakken leren tot in de puntjes: retoriek, musiceren, logica, grammatica en geometrie, rekenkunde en alchemie, wetenschappen die men altijd eerde. Geen aardse vrouw was ooit zo'n geleerde als jij zult worden." **
Dat ziet Mariken wel zitten. Samen gaan ze naar Antwerpen, waar ze zeven jaar 'in zonde' leven. Dan wil Mariken terug naar Nimwegen. Het zien van een wagenspel op de Grote Markt van Nimwegen brengt Mariken tot inkeer. Moenen wordt zo boos, dat hij haar hoog optilt en letterlijk laat vallen [zie plaatje linksboven]. Ze overleeft de val en de toorn van de duivel (mirakel!). Daarna bepalen de kerkelijke autoriteiten dat Mariken vanwege haar zonden voortaan drie zware ijzeren ringen om hals en armen moet dragen en het klooster in moet. Na 24 jaar wordt ze door een engel van de ringen verlost. Haar zonden zijn vergeven (mirakel!) en ze leeft nog twee jaar zonder de enorme last op haar schouders.  [** de vertaling is van Willem Wilmink]

Wist je dat...   Een mirakelspel was een Middeleeuws toneelstuk waarin een 'verloren ziel' werd gered door een wonder (mirakel). Meestal was het doel toeschouwers te waarschuwen voor het 'slechte pad' en hen goede deugden bij te brengen. In 1995 schreef de Nijmeegse dichter Cees van der Pluijm voor het Nijmeegse Theaterbedrijf Oriënt een moderne versie van het mirakelspel onder de titel Van Nieumeghen.

Een wagenspel werd in de Middeleeuwen opgevoerd op een verplaatsbare wagen. Huizen en straten vormden het decor.

opdrachten

   Wat waren de zeven vrije kunsten die Mariken graag wilde leren? Waarom was het voorstel van Moenen voor haar zo aantrekkelijk?

   Mariken was een meisje uit het 'gewone volk', ze had weinig kans om onderwezen te worden. Was haar beslissing om met Moenen mee te gaan ambitieus of roekeloos? En is Moenen's tactiek veel anders dan de mooie woorden die een hedendaagse 'loverboy' gebruikt?

   In 1621 wordt het verhaal van Mariken van Nimwegen door de bisschop van Antwerpen verboden. Waarom denk jij dat de kerkelijk authoriteiten het boekje alsnog in de ban doen?

verder lezen