middeleeuwen in Numaga

Numaga in de late Middeleeuwen

middeleeuwen in Numaga

'Triomf van St Thomas over de Ketters', detail fresco in Rome ± 1500

image   heilige kerkvaders

Twee van de beroemdste theologen uit de late

Middeleeuwen lieten in Nijmegen sporen achter.

Twee van de beroemdste theologen uit de late Middeleeuwen lieten in Nijmegen sporen achter.

Op 7 september 1273 wordt de nieuwe Sint Stevenskerk in Numaga ingewijd door Albertus van Lauingen (±1200 - 1280). Hij was zo beroemd dat hij de bijnaam Magnus kreeg. Albertus Magnus was Dominicaan en bracht de laatste jaren van zijn leven door in Keulen. Numaga viel in die tijd onder het bisdom Keulen.

Albertus Magnus dankte zijn roem aan zijn geleerdheid. Hij was thuis in alle toen bekende wetenschappen en werd ook wel 'Doctor Universalis' genoemd. Zijn meest invloedrijke boek de Summa Theologica vat de zedenleer van de kerk in zijn tijd nog eens samen. Dus beschouwt ook Albertus sodomie als de allerergste van de seksuele zonden. Sodomie druiste niet alleen in tegen de ratio (het gezond verstand), maar was ook 'contra naturam', tegen de natuurlijke orde.

Albertus dacht dat sodomie een welvaartsverschijnsel was en vooral voorkwam bij rijke mensen die het te goed hadden. En Albertus was de eerste die sodomie beschouwde als een besmettelijke ziekte. Hij heeft ons zelfs een remedie aan de hand gedaan: "Neem de huid en haren uit de nek van een Alzebo (waarschijnlijk een Arabisch woord voor hyena) verbrand dit samen met pek en maal het tot een fijne poeder. Innemen met wat water. " Na zijn dood werd Albertus benoemd tot kerkvader en heilig verklaard. Als heilige is hij patroon van de natuurwetenschappers.

Tijdens zijn preek in de nieuwe Sint Stevenskerk had Albertus het over heel andere zaken. Hij bepaalde dat er ieder jaar een processie moest worden gehouden van de nieuwe kerk naar het kerkhof van de oude Sint Gertrudis kerk, om de daar begraven doden te herdenken.

Thomas van Aquino (1225 - 1274) kwam uit Italie, was ook Dominicaan, theoloog en filosoof. Net als zijn leermeester Albertus Magnus schreef hij een Summa Theologica. Thomas van Aquino werd zo mogelijk nog invloedrijker. De katholieke kerk bepaalde na zijn dood dat zijn filosofie en theologie op scholen onderwezen moest worden als de 'enig juiste'.

Ook in het werk van Thomas van Aquino staan de begrippen 'redelijk' en 'natuurlijk' centraal. Alleen wat redelijk en natuurlijk is, is ook 'zedelijk goed', schrijft hij. Zo maakt Thomas onderscheid tussen ontucht 'volgens de natuur' en ontucht 'tegen de natuur'. Incest zou 'natuurlijke ontucht' zijn. Sodomie, het zal niet verbazen, tegennatuurlijke ontucht...

Thomas' denken heeft eeuwenlang de kerkelijke opvattingen over seksualiteit bepaald. Die opvattingen komen er kort gezegd op neer dat seks vrijwel altijd zondig is, alleen is toegestaan tussen een man en een vrouw, die met elkaar voor de kerk getrouwd zijn en wanneer het bedoeld is om kinderen te krijgen. In zijn Summa Theologica gaat hij uitgebreid in op wat allemaal niet is toegestaan. We laten dat aan jouw fantasie over.

Thomas van Aquino legde niet alleen de basis voor de seksuele moraal van de kerk. Hij was ook raadsman voor de bestuurlijke elite. In zijn Regimine Judaeorum bepleit hij een - bescheiden - speciale belasting voor joden en hen te verplichten een herkenningsteken te dragen. Thomas vond van vrouwen dat zij "mentaal niet in staat waren een positie van gezag in te nemen en te houden". De vrouw zou niet in staat zijn tot redeneren en het was dus nutteloos vrouwen te onderwijzen, zelfs gevaarlijk hen te laten deelnemen aan staatszaken.

Thomas van Aquino werd als heilige de schutspatroon van het katholiek onderwijs en van de Katholieke Universiteit. Hij is ook de schutspatroon van potloodfabrikanten, boekhandelaren en bierbrouwers. Als je hem aanroept helpt hij je bij het bewaren van je kuisheid. Wel zo handig. En hij beschermt tegen onweer.

Om over na te denken...   Sporen van het leven en gedachtengoed van de kerkvaders zijn op veel plekken in Nijmegen aanwezig. De Maria-omdracht die Albertus Magnus in 1273 verordeneerde, werd tot 1994 in Nijmegen gehouden. Nijmegen heeft een Albertus Magnusstraat. Op de gevel van de Latijnse school naast de Stevenskerk, is een beeld te zien van Albertus Magnus. In een aparte kapel in de Stevenskerk wordt een stukje rib (of vingerkootje) van hem bewaard, tot 2020 in bruikleen van de orde der Dominicanen. De Thomas van Aquinostraat straat loopt dwars over het terrein van de Radboud Universiteit Nijmegen. Bij het Bestuursgebouw van de universiteit, waar tegenwoordig minstens zoveel vrouwen als mannen studeren, wordt Thomas van Aquino geëerd met een enorm standbeeld.

Stevenstoren regenboogvlag

opdrachten

   Welke vlag hangt er hier aan de Sint Stevenstoren? Voor welke gelegenheid wordt deze vlag voortaan ieder jaar opgehangen?

   Kijk naar het plaatje bovenaan deze pagina. Numaga in de late Middeleeuwen was maar klein. Hoeveel kerktorens tel je? Wat kun je daarover zeggen.

   Tot op de dag van vandaag hebben kerkelijke opvattingen uit de Middeleeuwen invloed op ons denken en handelen. Hoe kon in West-Europa het gedachtengoed van Thomas van Aquino zo verspreid raken? Ook nu zijn er mensen die daar de gevolgen van ondervinden. Geef voorbeelden.

verder lezen